Chiếc Bảo Ấn Cuối Cùng Của Hoàng Đế Việt Nam của Lê Văn Lân là một công trình lịch sử giàu giá trị tư liệu, xoay quanh số phận của bảo ấn hoàng triều – biểu tượng quyền lực tối thượng của chế độ quân chủ Việt Nam – trong những năm tháng cuối cùng trước khi triều Nguyễn khép lại vai trò lịch sử của mình. Cuốn sách không chỉ kể lại hành trình của một hiện vật, mà còn mở ra bức tranh toàn cảnh về sự chuyển giao đầy biến động giữa hai thời đại: quân chủ truyền thống và nhà nước hiện đại.
Tác giả tiếp cận đề tài từ góc nhìn sử liệu nghiêm cẩn, kết hợp giữa tài liệu lưu trữ, hồi ký, công văn hành chính và những ghi chép rải rác trong nước cũng như từ phía Pháp. Nhờ đó, bảo ấn không còn là một vật vô tri trưng bày trong tủ kính lịch sử, mà trở thành “nhân chứng” sống động của những quyết định chính trị, những giằng co quyền lực và những lựa chọn mang tính bước ngoặt của triều đình Huế trong nửa đầu thế kỷ XX.
Trọng tâm của tác phẩm nằm ở giai đoạn vua Bảo Đại thoái vị năm 1945, khi chiếc bảo ấn được trao lại cho chính quyền cách mạng như một hành động mang tính biểu tượng sâu sắc: sự kết thúc chính thức của chế độ phong kiến tồn tại hàng nghìn năm. Lê Văn Lân không chỉ thuật lại sự kiện theo trình tự thời gian, mà còn phân tích kỹ ý nghĩa chính trị, pháp lý và tâm lý của hành động này đối với cả triều đình lẫn xã hội đương thời. Qua đó, người đọc hiểu rõ hơn vì sao việc chuyển giao bảo ấn lại có sức nặng lịch sử vượt xa một nghi lễ thông thường.
Một điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách tác giả đặt chiếc bảo ấn vào mối liên hệ rộng hơn với lịch sử biểu tượng quyền lực ở Việt Nam. Từ việc đúc ấn, sử dụng ấn trong các chiếu chỉ, sắc phong, cho đến vai trò của ấn tín trong việc xác lập tính chính danh của vương triều, tất cả được trình bày mạch lạc, dễ theo dõi nhưng không hề giản lược. Nhờ đó, độc giả không chuyên về sử học vẫn có thể nắm bắt được tầm quan trọng đặc biệt của bảo ấn trong cấu trúc nhà nước quân chủ.
Văn phong của Lê Văn Lân mang tính khảo cứu nhưng không khô cứng. Những đoạn phân tích được đan xen với các chi tiết lịch sử giàu tính gợi tả, giúp không khí Huế những năm cuối triều Nguyễn hiện lên vừa trang nghiêm, vừa nhuốm màu suy tàn. Cuốn sách vì thế không chỉ cung cấp tri thức, mà còn khơi gợi cảm xúc về một giai đoạn lịch sử đầy tiếc nuối và suy tư.
Chiếc Bảo Ấn Cuối Cùng Của Hoàng Đế Việt Nam phù hợp với độc giả quan tâm đến lịch sử cận – hiện đại Việt Nam, đặc biệt là những ai muốn hiểu sâu hơn về thời khắc kết thúc của chế độ quân chủ và ý nghĩa của các biểu tượng quyền lực trong tiến trình lịch sử dân tộc. Đây là một tác phẩm giúp người đọc nhìn lại quá khứ với cái nhìn tỉnh táo, nhiều chiều, và giàu chiều sâu học thuật.
