Đạo – Con Đường Không Lối của Osho là một tác phẩm mang tinh thần phá chấp mạnh mẽ, thách thức hầu hết những khuôn mẫu quen thuộc về tu hành, giác ngộ và chân lý. Ngay từ nhan đề, cuốn sách đã gợi ra một nghịch lý cốt lõi: Đạo không phải là con đường có thể vạch sẵn, càng không phải là hệ thống để con người lần theo, mà là thực tại sống động chỉ có thể được nhận ra khi mọi ý niệm về “đường đi” được buông bỏ.
Trong Đạo – Con Đường Không Lối, Osho tiếp cận Đạo không như một khái niệm triết học hay tôn giáo, mà như bản chất tự nhiên của sự sống. Ông cho rằng mọi nỗ lực tìm kiếm chân lý bằng tham vọng, kỹ thuật hay kỷ luật cưỡng ép đều vô tình tạo thêm khoảng cách. Con người càng cố “đi trên con đường”, càng rời xa Đạo, bởi chính ý muốn đạt được đã nuôi dưỡng bản ngã – rào cản lớn nhất đối với tỉnh thức.
Nội dung cuốn sách được triển khai qua những bài giảng và suy niệm giàu tính trực giác, nơi Osho thường xuyên sử dụng nghịch lý để đánh thức người nghe. Ông nhấn mạnh rằng Đạo không thể bị đóng khung trong lời dạy, kinh điển hay giáo điều. Mọi mô tả chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng; bám vào ngón tay thì không bao giờ thấy được mặt trăng. Tỉnh thức, theo Osho, không phải là thành quả của tích lũy tri thức, mà là khoảnh khắc buông xả hoàn toàn, nơi tâm trí trở nên trong trẻo và trống rỗng.
Một điểm nổi bật của Đạo – Con Đường Không Lối là sự phê phán thẳng thắn đối với tâm lý tìm kiếm an toàn trong tôn giáo và hệ thống tu tập. Osho cho rằng con người thường biến con đường tâm linh thành một chiếc nạng để dựa vào, trong khi Đạo đòi hỏi sự dũng cảm sống không điểm tựa. Khi không còn bám vào phương pháp, lý tưởng hay hình ảnh “người giác ngộ”, con người mới có khả năng tiếp xúc trực tiếp với thực tại đang là.
Văn phong của Osho trong cuốn sách này vừa sắc bén vừa giàu chất thơ. Ông có thể chuyển từ giọng điệu hóm hỉnh sang nghiêm cẩn, từ kể chuyện đời thường sang bàn luận siêu hình, tạo ra một nhịp điệu cuốn hút. Cách diễn đạt này không nhằm thuyết phục bằng lý luận chặt chẽ, mà để tạo ra những cú dừng bất ngờ trong tâm trí người đọc, nơi thói quen suy nghĩ cũ bị gián đoạn.
Ở tầng sâu hơn, Đạo – Con Đường Không Lối gợi mở một cách sống rất triệt để: sống trọn vẹn trong khoảnh khắc hiện tại, không mục tiêu, không so đo, không tích lũy. Đạo không phải là cái gì đó đạt được ở cuối hành trình, mà là phẩm chất của sự hiện diện khi con người thôi chia cắt đời sống thành phương tiện và mục đích. Khi sống như vậy, tự do và hân hoan nảy sinh một cách tự nhiên, không cần tìm kiếm.
Đạo – Con Đường Không Lối phù hợp với những ai đã chán ngán các hệ thống tu tập cứng nhắc, những người sẵn sàng đặt lại câu hỏi về chính việc “tìm đạo” của mình. Cuốn sách không đưa ra lối đi rõ ràng để bám theo, mà mở ra một không gian tỉnh thức, nơi mỗi người tự bước đi bằng đôi chân trần của chính mình, trong sự không chắc chắn nhưng đầy sinh động của đời sống.
