Đời Công Chức của Vương Hiểu Phương là một tiểu thuyết hiện thực sắc lạnh, bóc tách đời sống quan trường đương đại Trung Quốc bằng cái nhìn tỉnh táo, châm biếm nhưng không cực đoan. Tác phẩm không xây dựng những âm mưu giật gân hay các “đại án” kịch tính, mà lặng lẽ đi sâu vào guồng máy hành chính với những con người rất đời: công chức cấp trung, lãnh đạo địa phương, những kẻ leo thang từng nấc quyền lực và cả những người bị nghiền nát bởi chính hệ thống mà họ phục vụ.
Bối cảnh tiểu thuyết xoay quanh môi trường công quyền, nơi mọi quyết định đều được bao bọc bởi văn bản, hội họp, quy trình và những mối quan hệ chằng chịt. Nhân vật trung tâm không phải anh hùng cũng chẳng hẳn phản diện, mà là kiểu công chức điển hình: có năng lực, có tham vọng vừa phải, biết nhìn thời thế và buộc phải học cách “thích nghi” để tồn tại. Qua hành trình thăng tiến, giậm chân hay trượt ngã của các nhân vật, Vương Hiểu Phương cho thấy quyền lực không chỉ là công cụ điều hành xã hội, mà còn là thứ dễ làm biến dạng nhân cách con người.
Điểm mạnh nổi bật của Đời Công Chức nằm ở lối kể chuyện tỉnh rụi, tiết chế cảm xúc. Tác giả không lên giọng phán xét, cũng không cố gắng gây sốc bằng các chi tiết cực đoan. Thay vào đó, ông để cho những cuộc họp kéo dài vô tận, những bản báo cáo vô thưởng vô phạt, những lời xã giao đầy ẩn ý tự nói lên bản chất của đời sống quan trường. Chính sự bình thản ấy lại tạo nên sức nặng, bởi người đọc dần nhận ra bi kịch nằm trong cái “bình thường” kéo dài, lặp đi lặp lại đến mức bào mòn con người.
Tiểu thuyết cũng đặc biệt thành công trong việc khắc họa tâm lý công chức: nỗi lo bị gạt ra bên lề, sự ám ảnh về cấp bậc, chức danh, phòng làm việc, và cả cảm giác trống rỗng khi đạt được điều tưởng như là mục tiêu tối thượng. Những mối quan hệ trong cơ quan – giữa cấp trên và cấp dưới, đồng nghiệp với nhau – hiện lên vừa xã giao vừa ngấm ngầm đấu đá, nơi sự thân thiện nhiều khi chỉ là lớp vỏ che đậy cho tính toán cá nhân.
Dưới lớp vỏ hiện thực xã hội, Đời Công Chức còn là một cuốn tiểu thuyết về sự tha hóa âm thầm. Không phải ai cũng trở nên xấu xa ngay từ đầu, nhưng trong môi trường mà lợi ích, quyền lực và sự an toàn cá nhân luôn được đặt lên trước, ranh giới đạo đức dần bị xói mòn. Tác giả cho thấy cái đáng sợ không nằm ở những cú sụp đổ lớn, mà ở sự chấp nhận từng bước nhỏ, để rồi một ngày nhìn lại, con người đã khác đi rất xa so với lúc ban đầu.
Với giọng văn chắc gọn, giàu quan sát và ít phô trương, Vương Hiểu Phương đã viết nên một bức chân dung chân thực về đời sống công chức – không chỉ của riêng Trung Quốc mà còn mang tính phổ quát. Đời Công Chức vì thế không đơn thuần là một cuốn tiểu thuyết xã hội, mà là một lát cắt sâu sắc về quyền lực, con người và cái giá phải trả cho sự “ổn định” trong những guồng máy khổng lồ.
