Đồng Đội của Văn Thành là một tác phẩm viết về chiến tranh nhưng không đặt trọng tâm vào những trận đánh lớn hay chiến công lẫy lừng, mà lặng lẽ đi sâu vào thế giới nội tâm của những con người cùng đứng chung một chiến tuyến. Ở đó, chiến tranh hiện ra như một hoàn cảnh nghiệt ngã buộc con người phải sống, phải lựa chọn và phải gắn bó với nhau bằng một thứ tình cảm vừa bản năng vừa thiêng liêng: tình đồng đội.
Nhân vật trung tâm của tác phẩm không được xây dựng như một “anh hùng” theo nghĩa thông thường. Họ là những người lính bình dị, đến từ nhiều vùng quê, mang theo những quá khứ rất khác nhau: có người từng là nông dân, có người còn dang dở giấc mơ học hành, có người bước vào chiến tranh với tâm thế hồn nhiên, có người mang theo nỗi sợ hãi âm thầm. Chính sự khác biệt ấy làm nên một tập thể không đồng nhất, nhưng khi đã vào cùng một đơn vị, họ buộc phải dựa vào nhau để tồn tại.
Cốt truyện của Đồng Đội được triển khai qua những lát cắt đời lính: những ngày hành quân gian khổ, những đêm phục kích căng thẳng, những khoảnh khắc nghỉ ngơi hiếm hoi bên bếp lửa, và cả những mất mát không thể gọi tên. Văn Thành không đẩy nhịp truyện theo hướng kịch tính dồn dập mà để câu chuyện trôi chậm, đủ để người đọc cảm nhận rõ sự bào mòn của chiến tranh lên thân thể và tinh thần con người. Những cái chết đến bất ngờ, không kèn không trống, đôi khi chỉ là một khoảng trống lặng im còn lại trong lòng những người sống sót.
Điểm đáng chú ý của tác phẩm nằm ở cách tác giả khắc họa mối quan hệ giữa các nhân vật. Tình đồng đội trong Đồng Đội không được lý tưởng hóa tuyệt đối. Giữa những người lính vẫn có va chạm, hiểu lầm, thậm chí là ích kỷ và sợ hãi. Nhưng chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, họ học cách chấp nhận nhau, che chở cho nhau, và sẵn sàng hy sinh vì nhau mà không cần những lời thề hùng tráng. Sự gắn bó ấy lớn dần lên từ những việc rất nhỏ: chia nhau ngụm nước cuối cùng, thay nhau gác đêm, hay lặng lẽ kéo đồng đội ra khỏi làn đạn.
Về ý nghĩa, Đồng Đội không chỉ là một tác phẩm viết về chiến tranh, mà còn là một suy ngẫm về con người khi bị đặt vào giới hạn sinh tử. Cuốn sách nhắc người đọc rằng, trong những hoàn cảnh tàn khốc nhất, điều giữ con người không trượt dài vào vô cảm chính là sự hiện diện của người khác bên cạnh mình. Tình đồng đội, vì thế, không chỉ là ký ức của một thời chiến tranh, mà là giá trị nhân văn bền vững, vượt lên trên mọi hoàn cảnh lịch sử.
