Nghìn Xưa Văn Hiến của Trần Quốc Vượng, Nguyễn Trần Đản, Nguyễn Từ Chi và Nguyễn Cao Lũy là một công trình nghiên cứu văn hóa – lịch sử có giá trị lớn, góp phần phác họa chiều sâu và tính liên tục của văn minh Việt Nam từ thời cổ đại đến trung đại. Cuốn sách không tiếp cận lịch sử theo lối biên niên sự kiện hay triều đại, mà đi vào cốt lõi của “văn hiến” – tức hệ thống những giá trị tinh thần, tri thức, phong tục và lối sống đã bền bỉ hình thành nên bản sắc Việt qua hàng nghìn năm.
Các tác giả, đều là những học giả uy tín trong lĩnh vực sử học, dân tộc học và văn hóa học, đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để soi chiếu lịch sử Việt Nam từ nhiều chiều cạnh. Trong sách, lịch sử không chỉ hiện diện qua văn bản chính sử, mà còn qua khảo cổ học, huyền thoại, tín ngưỡng dân gian, cấu trúc làng xã, phong tục tập quán và đời sống thường nhật của cộng đồng. Chính cách tiếp cận liên ngành này giúp Nghìn Xưa Văn Hiến vượt ra khỏi khuôn khổ một công trình học thuật thuần túy, trở thành bức tranh sống động về nền văn hóa Việt trong chiều dài thời gian.
Một điểm nổi bật của tác phẩm là sự nhấn mạnh vào tính bản địa và sức sống nội sinh của văn hóa Việt Nam. Cuốn sách cho thấy, dù trải qua nhiều giai đoạn giao thoa, tiếp biến và thậm chí bị áp đặt bởi các nền văn minh lớn, văn hóa Việt vẫn giữ được những hạt nhân bền vững, thể hiện qua cấu trúc làng xã, tín ngưỡng thờ tổ tiên, quan niệm về đất đai, cộng đồng và mối quan hệ hài hòa giữa con người với tự nhiên. Văn hiến Việt Nam vì thế không phải là một dòng chảy phẳng lặng, mà là quá trình dung hợp, chọn lọc và tái tạo không ngừng.
Văn phong của Nghìn Xưa Văn Hiến mang tính học thuật nhưng không khô cứng, giàu phân tích mà vẫn gợi mở, cho phép người đọc tự suy ngẫm về nguồn cội và căn tính văn hóa dân tộc. Tác phẩm đặc biệt có giá trị với những ai quan tâm đến lịch sử – văn hóa Việt Nam ở tầng sâu, vượt lên trên những kiến thức phổ thông quen thuộc.
Nghìn Xưa Văn Hiến không chỉ là một cuốn sách để đọc, mà còn là một lời mời đối thoại với quá khứ, giúp người đọc hiểu rõ hơn vì sao văn hóa Việt Nam được hình thành như hiện nay, và những giá trị nào đã giúp nó tồn tại, thích nghi và phát triển qua nghìn năm lịch sử.
