Người Đàn Ông Hoá Thành Đàn Bà của Sherwood Anderson là một truyện ngắn mang đậm màu sắc tâm lý – biểu tượng, tiêu biểu cho phong cách văn chương giàu chiều sâu nội tâm của ông. Tác phẩm không kể một câu chuyện theo nghĩa truyền thống có cốt truyện kịch tính, mà tập trung khắc họa sự biến đổi tinh thần của con người trước những xung đột âm thầm giữa bản năng, chuẩn mực xã hội và khát vọng được là chính mình.
Nhân vật trung tâm của truyện là Jesse Bentley, một người đàn ông sống trong không gian khép kín của gia đình, tôn giáo và những giá trị đạo đức khắt khe. Bề ngoài, Jesse là hình ảnh của sự cứng rắn, nghiêm khắc và quyền uy nam tính. Ông tin vào trật tự, vào kỷ luật và vào vai trò “đàn ông” như một trụ cột tuyệt đối. Tuy nhiên, bên trong lớp vỏ ấy là một tâm hồn đầy mâu thuẫn, yếu đuối và khao khát được yêu thương, được thấu hiểu theo cách rất bản năng và mềm yếu.
Cốt truyện của Người Đàn Ông Hoá Thành Đàn Bà không xoay quanh một sự kiện lớn, mà là quá trình tha hóa và đảo ngược tâm lý của nhân vật. Jesse ngày càng rơi vào trạng thái bất ổn tinh thần khi ông không thể dung hòa giữa những đòi hỏi khắc nghiệt của lý tưởng nam quyền với những cảm xúc mong manh, sợ hãi và lệ thuộc đang lớn dần trong lòng mình. Sự “hoá thành đàn bà” trong nhan đề không mang nghĩa sinh học, mà là một ẩn dụ mạnh mẽ cho sự tan rã của bản sắc nam tính truyền thống, khi nhân vật bị chính những khuôn mẫu do mình tôn thờ bóp nghẹt.
Sherwood Anderson miêu tả quá trình này bằng giọng văn chậm, lạnh và giàu quan sát tâm lý. Những hành động nhỏ, những suy nghĩ rời rạc, những cơn hoang mang vô cớ của Jesse dần tích tụ, tạo nên cảm giác ngột ngạt và bất an. Nhân vật không nhận thức rõ sự biến đổi của mình, nhưng người đọc thấy rõ ông đang trượt khỏi vị trí quyền lực vốn có, để rơi vào trạng thái phụ thuộc cảm xúc, lo âu và yếu đuối – những phẩm chất mà xã hội ông sống coi là “không thuộc về đàn ông”.
Ý nghĩa của Người Đàn Ông Hoá Thành Đàn Bà nằm ở sự phê phán sâu sắc các khuôn mẫu giới tính cứng nhắc. Anderson cho thấy khi con người bị buộc phải sống đúng với một vai trò xã hội duy nhất, chối bỏ những phần khác của bản thân, thì sự đổ vỡ tinh thần là điều không thể tránh khỏi. Tác phẩm cũng đặt ra vấn đề về sự cô đơn của con người hiện đại, đặc biệt là những người đàn ông bị tước đi quyền được yếu đuối, được sợ hãi và được bộc lộ cảm xúc.
Về mặt văn học, truyện thể hiện rõ phong cách hiện đại của Sherwood Anderson: đề cao đời sống nội tâm, giảm thiểu hành động bên ngoài, sử dụng biểu tượng tâm lý thay cho cốt truyện tuyến tính. Người Đàn Ông Hoá Thành Đàn Bàkhông gây ấn tượng bằng tình tiết, mà bằng cảm giác ám ảnh âm thầm, buộc người đọc phải suy nghĩ về bản sắc, giới tính và cái giá phải trả khi con người sống trái với chính mình.
Đây là một tác phẩm ngắn nhưng nặng về tư tưởng, phù hợp với những độc giả quan tâm đến văn học tâm lý và những vấn đề căn bản của con người trong xã hội hiện đại.
