Nước Đức Thế Kỷ XIX của Nguyễn Xuân Xanh là một công trình lịch sử – tư tưởng có chiều sâu, tập trung phân tích quá trình hình thành và trỗi dậy của nước Đức hiện đại trong thế kỷ XIX, một giai đoạn mang tính bản lề đối với lịch sử châu Âu và thế giới.
Cuốn sách không chỉ kể lại các sự kiện chính trị như tiến trình thống nhất nước Đức, vai trò của Phổ, hay ảnh hưởng của những nhân vật như Bismarck, mà còn đi sâu vào nền tảng tư tưởng, khoa học, giáo dục và văn hóa đã tạo nên sức mạnh đặc biệt của nước Đức. Tác giả dành nhiều trang để phân tích tinh thần Đức (German Geist), từ triết học Kant, Hegel, đến chủ nghĩa lãng mạn, khoa học tự nhiên, mô hình đại học nghiên cứu và mối liên hệ chặt chẽ giữa tri thức với quyền lực quốc gia.
Một điểm nổi bật của Nước Đức Thế Kỷ XIX là cách Nguyễn Xuân Xanh đặt nước Đức trong bối cảnh so sánh với Anh và Pháp, qua đó làm rõ vì sao Đức – dù thống nhất muộn – lại có thể vươn lên nhanh chóng thành cường quốc công nghiệp, khoa học và quân sự. Cuốn sách cho thấy sự khác biệt căn bản trong con đường hiện đại hóa của Đức, nơi nhà nước, đại học, khoa học và công nghiệp gắn bó mật thiết với nhau.
Văn phong của tác giả mang tính học thuật nhưng mạch lạc, giàu lập luận và nhiều dẫn chứng, phù hợp với độc giả quan tâm đến lịch sử tư tưởng, lịch sử khoa học và các mô hình phát triển quốc gia. Đồng thời, cuốn sách cũng gợi mở nhiều suy ngẫm cho các xã hội đang tìm kiếm con đường hiện đại hóa, trong đó có Việt Nam.
Nước Đức Thế Kỷ XIX không chỉ là một cuốn sách về lịch sử Đức, mà còn là một khảo cứu sâu sắc về sức mạnh của tri thức, giáo dục và tư tưởng trong việc kiến tạo vận mệnh dân tộc.
