Thiếu Phụ Đam Mê của Émile Zola là một tiểu thuyết tâm lý – xã hội tiêu biểu cho chủ nghĩa hiện thực tự nhiên, nơi con người bị chi phối dữ dội bởi bản năng, hoàn cảnh và những lực vô hình của đời sống đô thị thế kỷ XIX. Tác phẩm xoáy sâu vào bi kịch của một người phụ nữ tưởng như bình thường, nhưng dần bị cuốn trôi bởi đam mê xác thịt và sự trống rỗng tinh thần trong hôn nhân không tình yêu.
Nhân vật trung tâm là Thérèse Raquin, một thiếu phụ lớn lên trong sự kìm hãm từ thể chất đến tinh thần. Mồ côi mẹ từ nhỏ, Thérèse được bà cô Raquin nuôi dưỡng cùng Camille – người con trai ốm yếu, bạc nhược. Cuộc hôn nhân giữa Thérèse và Camille không xuất phát từ tình cảm, mà là kết quả của sự sắp đặt tiện lợi. Camille yếu đuối, ích kỷ, sống dựa hoàn toàn vào mẹ; Thérèse thì bị giam cầm trong cuộc sống đều đều, ngột ngạt, thiếu hơi ấm của tình yêu và sự thấu hiểu. Cuộc hôn nhân này không chỉ không cứu rỗi Thérèse mà còn đẩy nàng vào trạng thái bức bối âm ỉ, nơi khát vọng sống và ham muốn bị dồn nén đến cực độ.
Sự xuất hiện của Laurent – bạn cũ của Camille – trở thành bước ngoặt bi kịch. Laurent mang vẻ ngoài thô ráp, khỏe mạnh, bản năng, đối lập hoàn toàn với Camille. Mối quan hệ vụng trộm giữa Thérèse và Laurent nhanh chóng vượt khỏi giới hạn đạo đức, không phải vì tình yêu cao cả mà vì sự bùng nổ của dục vọng và nhu cầu giải thoát. Zola không lý tưởng hóa mối tình này; ông mô tả nó như một phản xạ sinh học, nơi hai cá thể bị hấp dẫn bởi sự sống mạnh mẽ của nhau, bất chấp hậu quả.
Đỉnh điểm của bi kịch là âm mưu giết Camille để giải phóng cho cuộc tình tội lỗi. Sau khi Camille chết, Thérèse và Laurent kết hôn, nhưng hạnh phúc mà họ tưởng tượng không hề tồn tại. Ngược lại, tội ác trở thành gánh nặng tâm lý không thể trút bỏ. Hình ảnh Camille như một bóng ma ám ảnh cả hai, len lỏi vào từng giấc ngủ, từng cử chỉ, từng khoảng lặng trong đời sống vợ chồng. Đam mê từng gắn kết họ nay biến thành nỗi ghê sợ lẫn nhau, sự căm ghét và suy đồi tinh thần không lối thoát.
Điểm đặc sắc của Thiếu Phụ Đam Mê nằm ở cách Émile Zola phân tích tâm lý nhân vật một cách lạnh lùng, gần như giải phẫu. Ông không lên án đạo đức theo kiểu giáo huấn, mà để cho hành vi và hậu quả tự nói lên tất cả. Con người trong tiểu thuyết không hoàn toàn tự do lựa chọn; họ bị nhào nặn bởi di truyền, môi trường sống, hoàn cảnh xã hội và những bản năng sâu kín. Chính điều đó tạo nên cảm giác ngột ngạt, u tối nhưng chân thực đến ám ảnh.
Không chỉ là câu chuyện ngoại tình và tội ác, Thiếu Phụ Đam Mê còn là bản cáo trạng về những cuộc hôn nhân sắp đặt, về đời sống thị dân tù túng và sự tàn phá của những đam mê không được soi sáng bởi ý thức và trách nhiệm. Tác phẩm để lại dư âm nặng nề, buộc người đọc đối diện với mặt tối của con người, nơi đam mê có thể trở thành lực hủy diệt khủng khiếp khi không có điểm tựa đạo đức và tình yêu đích thực.
