Truyện Kiều Chú Giải của Nguyễn Du là một công trình đặc biệt, vừa gìn giữ giá trị bất hủ của kiệt tác Truyện Kiều, vừa mở ra con đường tiếp cận sâu sắc hơn cho người đọc hiện đại. Nếu Truyện Kiều nguyên bản là đỉnh cao của văn học dân tộc, thì phần chú giải chính là chiếc chìa khóa giúp độc giả bước vào thế giới ngôn ngữ, tư tưởng và mỹ cảm phong phú mà Nguyễn Du đã gửi gắm trong từng câu lục bát.
Ra đời trong bối cảnh tiếng Việt và cách cảm thụ văn chương đã có nhiều đổi thay, Truyện Kiều Chú Giải đáp ứng nhu cầu hiểu đúng, hiểu sâu một tác phẩm vốn quen thuộc nhưng không hề dễ đọc. Những từ Hán – Việt cổ, điển tích Trung Hoa, lối nói ước lệ, cách dùng chữ hàm súc… từng khiến không ít người đọc cảm thấy xa lạ. Phần chú giải đóng vai trò giải mã, giúp người đọc nhận ra rằng đằng sau vẻ đẹp mượt mà của câu thơ là cả một hệ thống tri thức văn hóa, lịch sử và triết lý nhân sinh sâu dày.
Giá trị nổi bật của Truyện Kiều Chú Giải nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa tinh thần tôn trọng nguyên tác và thái độ học thuật cẩn trọng. Các chú giải không áp đặt cách hiểu, không làm “nặng” văn bản bằng diễn giải thừa thãi, mà tập trung làm sáng rõ những điểm then chốt: nghĩa của từ, nguồn gốc điển cố, hoàn cảnh xã hội, phong tục, tư tưởng Nho – Phật – Lão thấm vào từng đoạn thơ. Nhờ đó, người đọc không chỉ hiểu câu chữ, mà còn cảm nhận được chiều sâu tư tưởng và tâm thế thời đại của Nguyễn Du.
Qua phần chú giải, hình tượng Thúy Kiều hiện lên trọn vẹn hơn: một con người tài sắc vẹn toàn nhưng chịu nhiều bể dâu, vừa mang số phận bi kịch cá nhân, vừa là biểu tượng cho thân phận con người trong xã hội phong kiến đầy bất công. Những khái niệm như chữ “tài”, chữ “mệnh”, chữ “tình”, chữ “hiếu” không còn là những ý niệm mơ hồ, mà được đặt vào mối quan hệ chằng chịt giữa đạo lý truyền thống và khát vọng sống của con người cá nhân.
Truyện Kiều Chú Giải còn giúp người đọc nhận ra tài năng ngôn ngữ bậc thầy của Nguyễn Du. Mỗi chữ, mỗi hình ảnh đều được cân nhắc kỹ lưỡng, mang nhiều tầng nghĩa, nhiều sắc thái cảm xúc. Khi hiểu rõ xuất xứ và ý nghĩa của từng chi tiết, người đọc càng thêm khâm phục sức sáng tạo của tác giả, người đã Việt hóa tinh hoa văn học Trung Hoa để tạo nên một tác phẩm mang bản sắc dân tộc sâu đậm.
Không chỉ dành cho giới nghiên cứu hay người học văn chuyên sâu, Truyện Kiều Chú Giải còn là người bạn đồng hành hữu ích cho bất kỳ ai muốn đọc lại Truyện Kiều một cách trọn vẹn hơn. Cuốn sách giúp thu hẹp khoảng cách giữa tác phẩm kinh điển và độc giả hôm nay, để Truyện Kiều không chỉ được ngợi ca, trích dẫn, mà còn được hiểu, được cảm và được sống cùng qua từng trang thơ.
