Suy Niệm Mỗi Ngày của Lev Nikolayevich Tolstoy nằm trong bộ sách Hạt Giống Tâm Linh là một tác phẩm đặc biệt, nằm ở ranh giới giữa triết học, tôn giáo và đạo đức thực hành. Đây không phải tiểu thuyết, cũng không phải luận thuyết học thuật, mà là tập hợp những suy tưởng ngắn gọn, được sắp xếp theo từng ngày trong năm, nhằm giúp con người soi lại đời sống tinh thần của chính mình một cách đều đặn và bền bỉ.
Cuốn sách ra đời trong giai đoạn cuối đời của Tolstoy, khi ông đã rời xa hào quang văn chương của Chiến tranh và hòa bình hay Anna Karenina, để dấn sâu vào hành trình tìm kiếm ý nghĩa đạo đức và tinh thần của đời sống con người. Suy Niệm Mỗi Ngày phản ánh rất rõ sự chuyển hướng ấy: Tolstoy không còn quan tâm đến cốt truyện hay nhân vật, mà tập trung hoàn toàn vào câu hỏi con người nên sống như thế nào để không phản bội lương tâm mình.
Nội dung của sách được trình bày theo cấu trúc mỗi ngày một suy niệm, xoay quanh những chủ đề căn bản nhưng không bao giờ cũ: thiện và ác, tình yêu thương, bạo lực, sự thật, khiêm nhường, lao động, tự do nội tâm, cái chết và ý nghĩa của sự sống. Tolstoy thường trích dẫn hoặc diễn giải tư tưởng của nhiều nguồn khác nhau như Kinh Thánh, các triết gia cổ đại, hiền triết phương Đông, rồi đặt chúng vào mạch suy nghĩ của riêng mình. Tuy nhiên, ông không viết với tư cách học giả, mà như một con người đang đối thoại với chính lương tâm.
Điểm nổi bật của Suy Niệm Mỗi Ngày là tinh thần đạo đức triệt để. Tolstoy không thỏa hiệp với những chuẩn mực xã hội mà ông cho là giả tạo. Ông phê phán bạo lực, chiến tranh, quyền lực, sự giàu có dựa trên bóc lột và những hình thức tôn giáo hình thức. Với ông, đời sống tinh thần chân thật phải gắn liền với hành động đạo đức cụ thể: sống giản dị, trung thực, yêu thương con người và không làm tổn hại kẻ khác. Những suy niệm vì thế vừa mang tính nâng đỡ, vừa có sức chất vấn mạnh mẽ.
Cuốn sách không đưa ra cảm giác an ủi dễ dãi. Nhiều đoạn suy niệm khiến người đọc phải dừng lại, bởi Tolstoy đặt ra những đòi hỏi rất cao đối với con người: phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về đời sống tinh thần của mình, không đổ lỗi cho hoàn cảnh, xã hội hay định mệnh. Tự do, theo Tolstoy, không nằm ở việc muốn làm gì thì làm, mà ở khả năng làm chủ ham muốn, sợ hãi và ích kỷ của chính mình.
Văn phong của Suy Niệm Mỗi Ngày ngắn gọn, rõ ràng, đôi khi gần với châm ngôn. Mỗi đoạn không dài, nhưng hàm chứa nhiều tầng suy nghĩ, phù hợp để đọc chậm, đọc lặp lại, thậm chí đọc như một hình thức tu tập tinh thần. Đây không phải cuốn sách để đọc liền mạch một lần, mà là cuốn sách đồng hành, có thể mở ra vào bất kỳ ngày nào, trong bất kỳ trạng thái tâm lý nào.
Suy Niệm Mỗi Ngày đặc biệt có giá trị với những người đang tìm kiếm một đời sống nội tâm vững vàng giữa thế giới nhiều xáo trộn. Cuốn sách không hứa hẹn hạnh phúc nhanh chóng, cũng không đưa ra công thức sống tiện lợi. Thay vào đó, Tolstoy mời người đọc bước vào một hành trình lâu dài: mỗi ngày nhìn lại mình một chút, sống ngay thẳng hơn một chút, và giữ cho lương tâm không bị che lấp bởi thói quen hay lợi ích cá nhân. Đây chính là giá trị bền vững khiến tác phẩm vẫn còn sức sống mạnh mẽ cho đến hôm nay.
