Tháng Ba Gãy Súng của Cao Xuân Huy là một cuốn hồi ký chiến tranh gây nhiều tranh luận, bởi giọng điệu thẳng thắn, trần trụi và khác hẳn với dòng sách chiến tranh chính thống quen thuộc. Đây là hồi ức của một sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa, ghi lại những ngày cuối cùng của chiến tranh, đặc biệt là giai đoạn sụp đổ hỗn loạn vào tháng 3 năm 1975 ở miền Trung.
Nội dung cuốn sách tập trung vào trải nghiệm cá nhân của tác giả trong vai trò một người lính trực tiếp ở tuyến đầu, chứng kiến sự tan rã nhanh chóng của quân đội và hệ thống chỉ huy. Chiến tranh trong Tháng Ba Gãy Súng không được kể bằng chiến công hay chiến lược, mà bằng sự hỗn loạn, hoang mang, những cuộc rút quân vội vã, những mệnh lệnh chồng chéo và sự đổ vỡ tinh thần của cả một tập thể đang mất phương hướng. “Gãy súng” ở đây không chỉ là hình ảnh vũ khí bị bỏ lại, mà là sự sụp đổ của niềm tin và ý chí chiến đấu.
Hình ảnh người lính trong tác phẩm hiện lên rất khác so với các mô tả lý tưởng hóa. Đó là những con người mệt mỏi, hoang mang, sợ hãi và bị cuốn theo dòng người tháo chạy. Cao Xuân Huy không né tránh việc miêu tả sự yếu đuối, ích kỷ, thậm chí tàn nhẫn của con người khi đứng trước nguy cơ sống còn. Người lính không còn là biểu tượng, mà là cá nhân trần trụi, bị đặt vào hoàn cảnh vượt quá sức chịu đựng.
Một điểm nổi bật của cuốn hồi ký là giọng văn trực diện, cay đắng và đôi lúc châm biếm. Tác giả kể lại những sự việc đã qua với thái độ tỉnh táo, không biện minh, không tô hồng. Ông phơi bày sự bất lực của bộ máy chỉ huy, sự rệu rã của kỷ luật quân đội và cảm giác bị bỏ rơi của những người lính cấp dưới. Chính sự trung thực này khiến cuốn sách trở nên khó đọc, nhưng cũng khó bỏ qua.
Bên cạnh chiến tranh, Tháng Ba Gãy Súng còn là hồi ký về tâm lý con người khi đối diện với thất bại. Sự sụp đổ không đến trong một khoảnh khắc, mà diễn ra dần dần qua từng quyết định sai lầm, từng lần rút lui, từng cú sốc tinh thần. Người đọc có thể cảm nhận rõ quá trình một người lính từ chỗ còn hy vọng đến chỗ buông xuôi, mất phương hướng, và cuối cùng chỉ còn nghĩ đến việc sống sót.
Tháng Ba Gãy Súng không phải là cuốn sách dễ chịu, cũng không nhằm đưa ra kết luận lịch sử hay phán xét chính trị. Giá trị của nó nằm ở việc cung cấp một góc nhìn khác về chiến tranh Việt Nam, từ phía bên thua cuộc, qua trải nghiệm cá nhân đầy tổn thương. Đây là một hồi ký dành cho người đọc muốn hiểu chiến tranh không chỉ qua chiến thắng, mà qua cả sự tan vỡ, mất mát và những vết nứt sâu trong con người.
