Tướng Quân Hoàng Hoa Thám của Lê Minh Quốc là một tác phẩm viết về lịch sử theo lối kể giàu cảm xúc, tập trung khắc họa chân dung một trong những nhân vật đặc biệt và phức tạp nhất của phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX. Không dựng Hoàng Hoa Thám như một biểu tượng khô cứng hay một pho tượng anh hùng bất động, cuốn sách trả lại cho ông hình hài của một con người sống động, với ý chí sắt đá, mưu lược linh hoạt và những giằng xé nội tâm kéo dài suốt hơn ba thập niên chống ngoại xâm.
Trung tâm của tác phẩm là cuộc khởi nghĩa Yên Thế – một hiện tượng hiếm hoi trong lịch sử cận đại Việt Nam khi một phong trào nông dân, dưới sự lãnh đạo của một thủ lĩnh địa phương, có thể cầm cự và làm đối phương kiệt quệ trong thời gian dài đến vậy. Lê Minh Quốc không chỉ thuật lại các trận đánh, các hiệp ước tạm hòa hay những cuộc truy quét đẫm máu, mà còn chú trọng phân tích thế đứng đặc biệt của Hoàng Hoa Thám: không phải một võ quan triều đình, cũng không thuộc tầng lớp sĩ phu chính thống, mà là người đứng giữa rừng núi, dân làng và chiến tranh du kích.
Hình ảnh Hoàng Hoa Thám hiện lên như một tướng lĩnh của thực địa, người hiểu rừng, hiểu dân và hiểu kẻ thù. Ông biết khi nào cần đánh, khi nào cần rút, khi nào cần hòa hoãn để bảo toàn lực lượng. Những quyết định ấy đôi lúc khiến ông bị nghi kỵ, bị hiểu lầm, nhưng qua lối viết của Lê Minh Quốc, người đọc nhận ra đó là lựa chọn sinh tồn của một cuộc kháng chiến không cân sức. Chính sự linh hoạt này làm nên bản sắc rất riêng của Hoàng Hoa Thám, khác với nhiều hình mẫu anh hùng quen thuộc trong sử sách.
Cuốn sách cũng dành nhiều trang để nói về đời sống tinh thần và số phận riêng của vị thủ lĩnh Yên Thế. Gia đình tan nát, người thân bị sát hại, đồng đội lần lượt ngã xuống hoặc phản bội, Hoàng Hoa Thám tồn tại trong một trạng thái cô độc kéo dài. Lê Minh Quốc không né tránh bi kịch ấy, mà xem đó là phần không thể tách rời của chân dung lịch sử. Chính từ những mất mát ấy, ý chí kháng cự của ông càng trở nên cứng rắn, nhưng đồng thời cũng mang màu sắc bi thương và u tối.
Văn phong của Lê Minh Quốc dung dị, giàu hình ảnh, pha trộn giữa chất báo chí, khảo cứu và cảm hứng văn chương. Ông không áp đặt một kết luận duy nhất, mà để cho các sự kiện, chi tiết và số phận nhân vật tự tạo nên sức nặng. Nhờ vậy, Tướng Quân Hoàng Hoa Thám vừa dễ đọc với độc giả phổ thông, vừa đủ chiều sâu để gợi suy nghĩ cho những ai quan tâm nghiêm túc đến lịch sử Việt Nam thời cận đại.
Tướng Quân Hoàng Hoa Thám là cuốn sách giúp người đọc nhìn lại một giai đoạn lịch sử khốc liệt qua lăng kính con người. Ở đó, Hoàng Hoa Thám không chỉ là biểu tượng kháng Pháp, mà là minh chứng cho sức bền bỉ của ý chí dân tộc, được hun đúc từ rừng núi, lòng dân và sự kiên gan của một con người dám đối đầu với thời cuộc bất công.
